แพทย์หญิงมณีนุช ศรีผา อาจารย์แพทย์เฉพาะทางด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธ์ สาขาวิชาสูตินรีเวชกรรม ศูนย์การแพทย์ปัญญานันทภิกขุ ชลประทาน มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ กล่าวว่า หลายท่านมีคำถามว่าอาการแบบไหนต้องสงสัย PCOS (Polycystic Ovary Syndrome) ซึ่งเป็นความผิดปกติที่เกิดจากต่อมไร้ท่อ ส่งผลให้ฮอร์โมน เสียสมดุล ผู้ที่เป็น PCOS มักแสดงออกด้วยอาการหลากหลาย เช่น ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ หรือขาดประจำเดือน มีปัญหาผิวมันและสิวรุมเร้า มีหนวด มีขนที่หน้า/ที่ตัว หรือผมร่วง มีภาวะอ้วน มีบุตรยาก ทั้งนี้ในแต่ละรายมีอาการที่แตกต่างกันได้หลายแบบและในผู้หญิงแต่ละคนยังมีระดับความรุนแรงของอาการที่หลากหลาย บางรายมีอาการมากในบางช่วง (เช่น ช่วงที่น้ำหนักขึ้น อาการจะมากขึ้นด้วย) ทำให้คุณผู้หญิงอาจไม่รู้ตัวว่าเป็น PCOS สำหรับสาเหตุของ PCOS นั้นไม่แน่ชัด ข้อมูลพบว่าเกี่ยวข้องกับพันธุกรรมในระดับย่อยของสารพันธุกรรมคือระดับยีน ในคนที่เป็น PCOS มียีนหลายกลุ่มที่ควบคุมการสร้างและการทำงานของฮอร์โมนที่แตกต่างไป PCOS มีปัญหาต่อสุขภาพอย่างไร ? อาการแสดงของ PCOS เป็นผลจากความผิดปกติของฮอร์โมนหลายชนิด ซึ่ง 2 ฮอร์โมนสำคัญ ได้แก่ ฮอร์โมนเพศชาย (testosterone) แต่ใน PCOS มีการสร้างที่มากขึ้น ส่งผลให้เกิดอาการของฮอร์โมนเพศชายมีมากเกิน เช่น สิว ผิวมัน ขนดก หรือผมร่วงและยังรบกวนการตกไข่ด้วย และอินซูลิน เป็นฮอร์โมนที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด แต่ใน PCOS มีการดื้อต่ออินซูลิน จึงส่งผลให้เสี่ยงเป็นเบาหวาน น้ำหนักขึ้น และยังรบกวนการตกไข่ได้อีกเช่นกัน สำหรับผลต่อสุขภาพจาก PCOS ในระยะยาว คือ เสี่ยงเกิดมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก เป็นผลจากไข่ไม่ตก ประจำเดือนไม่สม่ำเสมอเกิดเยื่อบุโพรงมดลูกที่เจริญหนาตัว เสี่ยงต่อการกลายเป็นมะเร็ง เสี่ยงเป็นเบาหวาน เบาหวานขณะตั้งครรภ์จากภาวะดื้ออินซูลิน เสี่ยงต่อการเกิดกลุ่มอาการเมตาบอลิก ได้แก่ อ้วนลงพุง ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง เสี่ยงต่อภาวะไขมันเกาะตับ และมีภาวะมีบุตรยาก มีถุงน้ำหลายใบในรังไข่ ไม่เท่ากับเป็น PCOS โดยแพทย์จะวินิจฉัยภาวะ PCOS หากมีอาการและอาการแสดง 2ใน 3 เหล่านี้ คือ ประจำเดือนไม่สม่ำเสมอ หรือขาดประจำเดือน จากการตกไข่ผิดปกติ เจาะเลือดพบ หรือมีอาการของฮอร์โมนเพศชายเกิน ได้แก่ สิวมาก ผิวมัน ขนดก หรือผมร่วง ตรวจอัลตราซาวด์พบถุงน้ำหลายใบในรังไข่ ดังนั้นการตรวจวินิจฉัยภาวะ PCOS ต้องอาศัยการสอบถามประวัติอาการต่างๆ การตรวจร่างกาย รวมถึงการตรวจอัตราซาวด์และการตรวจเลือดเพื่อการแยกโรคยังมีความสำคัญเพราะยังมีภาวะอื่นๆ ที่มีอาการแสดงคล้ายกันได้ PCOS ต้องหมั่นดูแลสุขภาพในระยะยาว รักษาตามความต้องการ ป้องกันปัญหารุนแรง เพราะ PCOS ถือเป็นภาวะเรื้อรังที่ควรได้รับการรักษาและติดตามอย่างต่อเนื่องเพื่อป้องกันโรคแทรกซ้อน โดยแนวทางการรักษาเน้นการรักษาตามอาการที่มีปัญหา ประกอบกับความต้องการมีบุตร กรณีต้องการมีบุตรควรปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ เนื่องจากการรักษาโดยการกระตุ้นการตกไข่ สามารถเพิ่มโอกาสการตั้งครรภ์ได้ โดยมีทางเลือกในการใช้ยาทั้งรูปแบบรับประทานและแบบฉีด กรณีไม่ต้องการมีบุตร การรักษามุ่งแก้ปัญหาตามอาการ หากมีปัญหาประจำเดือนไม่สม่ำเสมอ ควรรักษาเพื่อป้องกันการเกิดมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก ควรปรึกษาแพทย์เพื่อการใช้ยาฮอร์โมนปรับประจำเดือน หรือยาคุมกำเนิด หากมีปัญหาเรื่องอาการของฮอร์โมนเพศชายเกิน เช่น มีสิว หรือขนดก ควรรับการรักษาด้วยยาคุมกำเนิดชนิดรับประทาน ร่วมกับการดูแลของแพทย์ผิวหนังด้วยวิธีที่เหมาะสม หากมีภาวะดื้ออินซูลินควรปรึกษาแพทย์ การรักษาด้วยยากลุ่มรักษาเบาหวาน ลดความเสี่ยงที่จะเป็นเบาหวานในอนาคตได้ นอกจากนี้ผู้ที่เป็น PCOS ทุกรายควรควบคุมน้ำหนักให้สมส่วน หากน้ำหนักเกิน การลดน้ำหนักลง 5-10 % จากเดิม จะทำให้การทำงานของรังไข่ดีขึ้น มีโอกาสตกไข่เป็นปกติได้ถึง 50% และยังส่งผลดีต่อในการลดโรคเมตาบอลิกต่างๆ ในอนาคตด้วย สำหรับผู้ที่มีภาวะ PCOS หรือสนใจปรึกษาเกี่ยวกับโรคทางสูตินรีเวชกรรม ติดต่อได้ที่แผนกสูตินรีเวชกรรม ศูนย์การแพทย์ปัญญานันทภิกขุ ชลประทาน มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ โทรศัพท์ 02 502-2345 ต่อ 4850-1 ข่าว : น.ส.อาธร สิทธิสาร